In het kader van het DUT (Driving Urban Transitions) onderzoeksdproject CirCoCreation, trok een delegatie van Stad Leuven, Atelier Circuler en KU Leuven samen naar Sundsvall (Zweden) voor de tweede project meeting. Samen met partners uit Madrid en lokale Zweedse actoren gingen we in gesprek over stedelijke circulaire transities met een focus op bouwmaterialen, materiaalhergebruik en warmterecuperatie.
De uitwisseling tussen steden, kennisinstellingen en bedrijven bracht het living lab echt tot leven als plek waar experiment, beleid en praktijk elkaar ontmoeten en versterken in een gedeelde circulaire ambitie.
Via projectpresentaties die raakten aan de beleidsmatige, sociaaleconomische en technische uitdagingen voor stedelijke circulaire transities, werd ook duidelijk hoe belangrijk een systeemgerichte benadering is. Circulariteit vraagt immers om het begrijpen van de wisselwerking tussen materialen, infrastructuren, actoren en beleidskaders. Vanuit dat perspectief kwamen thema’s aan bod zoals het herontwerpen van biogebaseerde materialen, het hergebruik van bouwmaterialen en de rol van bestaande systemen zoals stadsverwarming. Professor Per Engstrand introduceerde ons in verschillende circulaire initiatieven in en rond de stad, waarbij die sterke verwevenheid tussen industrie, beleid en onderzoek in de praktijk zichtbaar wordt.
Een inspirerend voorbeeld kwam van projectpartner Flooré AB. Zij tonen hoe onderzoekswerk binnen CirCoCreation bijdraagt aan de vervanging van EPS (piepschuim) door biogebaseerde materialen in hun modulaire vloerverwarmingssystemen op basis van gerecycleerd golfkarton. Dit combineert herontwerp met recyclage, maar legt tegelijk een belangrijke uitdaging bloot: de hardnekkige perceptie en het wantrouwen tegenover alternatieve materialen in de bouwsector.
Tijdens het bezoek werd ook een fysieke living lab-opstelling voorgesteld, waarbij deze innovatieve vloerpanelen getest worden in een reële gebruikscontext, namelijk een vergaderruimte op de universiteit.
We bezochten daarnaast verschillende schakels in de lokale circulaire keten. Het recyclagepark viel op door zijn ruimtelijkheid, organisatie en veiligheidscultuur. Het gemeentelijke hergebruikcentrum toonde hoe sociale tewerkstelling, voldoende fysieke ruimte en publieke ondersteuning samen circulaire praktijken mogelijk maken. De werking vertoont gelijkenissen met die van de materialenbank, al verschillen de initiatieven ook, onder meer in scope, financieel verhaal en governance model, mede door de omvangrijke houtproductie in en rond Sundsvall.
Een hoogtepunt was de Korstaverket-installatie: een warmtekrachtcentrale op basis van huishoudelijk afval, die meer dan de helft van de stad voorziet van stadsverwarming. Het systeem illustreert de sterke verwevenheid van infrastructuur, beleid en economie, maar roept tegelijk vragen op over het spanningsveld van dergelijke oplossingen en hogere circulaire strategieën.
Wat betekent dit voor Leuven?
De inzichten uit Sundsvall bieden niet alleen inspiratie, maar dagen ons living lab ook uit om scherp na te denken over wat dit betekent voor de Leuvense context.
De lokale context bepaalt de speelruimte
Circulaire transities worden sterk gevormd door bestaande systemen en netwerken. In Sundsvall spelen het uitgebreide stadsverwarmingsnetwerk, de industriële aanwezigheid en de overvloedige houtvoorraden een bepalende rol in strategische keuzes.
In Leuven vertrekt het circulaire verhaal vanuit een fundamenteel andere stedelijke realiteit: onder andere een gefragmenteerd warmteweefsel, beperkte ruimte en een dominante kennis- en dienstensector. Dit vraagt niet om één uniforme circulaire oplossing, maar om gerichte en slimme koppelingen tussen transitieprojecten, de mogelijke uitbouw van lokale warmtenetten en het sluiten van circulaire materiaalstromen. Tegelijk maakt dit een strategische omgang met schaarse ruimte cruciaal, onder meer via gedeelde infrastructuur en versterkte regionale samenwerking.
Langetermijndenken is essentieel
Plant a tree to harvest in 50 years – Sundsvall’s samenwerking tussen kennisinstellingen en industrie is gericht op lange termijn waardecreatie, met sterke relationele netwerken als fundament. Net als in Leuven, is er een wederzijdse complementariteit van cases, onderzoeksinfrastructuur en talent.
De Zweedse focus op langetermijnrelaties onderstreept het belang voor Leuven om duurzame partnerschappen uit te bouwen tussen stad, kennisinstellingen en lokale actoren zoals Atelier Circuler. Initiatieven zoals de materialenbank en het urban lab vragen continuïteit en stabiele ondersteuning om effectief te kunnen opschalen.
Governance maakt of breekt circulariteit
Het feit dat het energiebedrijf in publieke handen is, maakt een directe koppeling mogelijk tussen beleid en uitvoering. Ook het hergebruikcentrum illustreert dat mensen, ruimte, structurele ondersteuning en vlotte informatie-uitwisseling cruciaal zijn om circulaire praktijken duurzaam te verankeren.
De sterke publieke rol in Sundsvall onderstreept dat ook in Leuven beleidskeuzes rond organisatievorm bepalend zijn. Leuven positioneert zich als pionier in Vlaanderen door circulariteit te verankeren in het meerjarenplan, door circulaire initiatieven actief te ondersteunen en door verder in te zetten op de ontwikkeling van instrumenten voor impactmeting en de ondersteuning van de circulaire transitie.
Living labs vragen afstemming in tempo en verwachtingen
Samenwerking tussen universiteit, beleid en industrie blijft uitdagend: waar bedrijven snelle resultaten verwachten, hangt beleid deels vast aan ambtstermijn en vergt onderzoek tijd. Het expliciet afstemmen van doelen en timing is daarom cruciaal.
Waar bedrijven vaak snelle resultaten verwachten, vraagt experiment tijd en ruimte. Living labs maar ook structuren zoals het circulair platform kunnen hierin een brugfunctie opnemen door iteratief te werken en tussentijdse resultaten zichtbaar te maken.
De inzichten uit Sundsvall voeden het verder uitbouwen van het CirCoCreation living lab in Leuven, waar we experimenteren met circulaire oplossingen in de stedelijke praktijk. Concreet zoomen we de komende maanden verder in op het onderzoeken van een sociale en milieu impact en het uitbouwen van een informatie systeem om hergebruik te faciliteren.
Benieuwd waar we concreet aan werken? In deze video, gerealiseerd door het UCM CREAV videoteam, maak je kennis met het living lab in Leuven
