De hardnekkige uitdagingen van vandaag vragen om meer dan één perspectief. Daarom brengt het Honours Programma Transdisciplinary Insights (TDI) van KU Leuven studenten uit verschillende disciplines samen rond een brede waaier aan maatschappelijke vraagstukken. Twee projecten met een directe link naar Leuven tonen hoe die kruisbestuiving kan uitmonden in haalbare oplossingen met een directe impact op Leuvenaars.

Wanneer studenten rechten, economie, filosofie, ingenieurswetenschappen en andere disciplines samen rond de tafel zitten, ontstaat een frisse wisselwerking die nodig is om de ‘wicked problems’ van deze tijd aan te pakken: complexe actuele uitdagingen waarvoor geen eenvoudige oplossing bestaat.

Dat was precies het uitgangspunt van Transdisciplinary Insights (TDI), een universiteitsbreed programma van het Leuvense Institute for the Future.

Een volledig academiejaar lang werkten kleine studententeams – van de tweede bachelor tot het doctoraat – intensief samen met experts, overheden, bedrijven, middenveldorganisaties en andere maatschappelijke partners. Bij de start kozen de deelnemers uit verschillende ‘challenges’ en gaven ze een top drie van voorkeursthema’s door.

Breaking Ground for Nature – De achtertuin als klimaatbuffer

Met de toepasselijke titel ‘Breaking Ground for Nature: biodiversiteit en waterweerbaarheid in de stedelijke omgeving van Leuven’ ging een team van zes gemotiveerde studenten, allemaal zonder achtergrond in de biologie, aan de slag. De kiem voor het project werd gelegd in de Wetenschapswinkel, een platform waar burgers en maatschappelijke organisaties onderzoeksvragen kunnen indienen. Eén van die vragen werd gesteld door de Tuinrangers van Leuven en richtte zich op een uitdaging die Vlaanderen steeds nadrukkelijker voelt: de afwisseling van extreme regenval en langdurige droogteperiodes. De Tuinrangers stonden de groep studenten gedurende het hele proces van consultatie en cocreatie intensief bij.

Voor de deelnemers lag een deel van de oplossing na research en workshops verrassend dicht bij huis: in de achtertuinen van Leuvenaars. “Private tuinen beslaan 9,4 procent van de Leuvense binnenstad en vormen daarmee een belangrijke hefboom voor meer waterinfiltratie en biodiversiteit”, vertelt masterstudente rechten Jade Simons.

Onder begeleiding van KU Leuven-onderzoekers Jan-Peter Sandler en Rochelle Flores Aubry trokken ze de Matadi-wijk in Heverlee in. Deze heuvelachtige wijk kent niet alleen een hechte gemeenschap, maar kampt ook met specifieke uitdagingen. Door de extreem doorlatende ondergrond, wordt het wordt regenwater er te snel afgevoerd en kan het niet worden vat gehouden.

Tijdens een wandeling met tuinranger Patrick Vanderhulst zag het team die lokale dynamiek ook in de praktijk. “Zijn rondleiding gaf ons een duidelijker beeld van wat er vandaag al gebeurt in de wijk en hoe belangrijk lokale betrokkenheid daarbij is”, zegt masterstudente Business Engineering Ada van den Berg.

In het tweede semester draaiden de studenten de rollen om en organiseerden ze zelf een wijksafari en een buurtmarktje in Pleisterplek Avansa Deelgarage, waarmee ze ruim zestig enthousiaste buurtbewoners op de been brachten rond natuur en waterbeheer. Samen met de Tuinrangers Patrick en Lies wandelden buurtbewoners door elkaars tuinen om te ontdekken hoe eenvoudige ingrepen een groot effect kunnen hebben op het lokale ecosysteem. De aandacht ging vooral naar drie concrete maatregelen: inheemse vegetatie aanplanten, regenwater opvangen en bladeren laten liggen.

Tijdens de aansluitende receptie op het evenement hielpen studenten van Thomas More bewoners op weg met ideeën om hun klimaatbestendige tuin te ontwerpen. Bovendien konden bezoekers dankzij de samenwerking met groenbedrijven Aveve Lubbeek en Van der Zalm ter plekke voordelig planten aankopen. Ook de lokale buurtorganisatie Land van Cadol was aanwezig. Zij werken aan het waterwinningsgebied aan de voet van de Matadi en proberen om het gebied publiek toegankelijk te maken. Natuurpunt Leuven zette daarnaast kinderactiviteiten op touw om ook de jongste generatie bij de toekomst van hun wijk te betrekken.

Uit de enquêtes die de studenten achteraf afnamen, bleek dat maar liefst 95 procent van de deelnemers er intussen op vertrouwt dat de aanpassingen in hun tuin echt kunnen bijdragen tot betere waterbuffering en natuurlijke diversiteit. “Verrassend genoeg bleek de grootste drempel voor bewoners niet zozeer kennis of financiële middelen, maar vooral tijdsgebrek en de beperkte grootte van hun tuin”, deelt Jade Simons. “Hopelijk biedt die conclusie toekomstige projectdeelnemers een duidelijk vertrekpunt om die structurele barrières verder weg te nemen.”

Ondertussen is er beslist om volgend jaar in het kader van TDI opnieuw de uitdaging aan te gaan met een nieuwe groep studenten. Het zal aan hen zijn om te bepalen waar in Leuven ze te werk gaan en op welke manier dat ze het willen uitwerken.

Evidence-Based Storytelling – Nieuwe verhalen voor een circulaire stad

Naast waterretentie staat ook de circulaire economie hoog op de Leuvense agenda. Het tweede TDI-project, ‘Evidence-Based Storytelling for Shaping Circular Cities’, benaderde deze transitie vanuit een vernieuwende invalshoek.

“Onze dominante economische verhalen volstaan niet langer om de ecologische en sociale uitdagingen van vandaag het hoofd te bieden”, stelt PhD-student Duurzaam Materialenbeheer Michiel Pauwels. “Om in een stad als Leuven echte verandering te realiseren, hebben we nieuwe, wetenschappelijk onderbouwde verhalen nodig die mensen inspireren om anders te consumeren.”

Om beter te begrijpen hoe internationale studenten in Leuven omgaan met duurzaamheid en hergebruik, voerde dit zeskoppige team een grootschalige enquête uit bij meer dan 300 studenten.

“Daaruit bleek dat studenten doorgaans positief staan tegenover circulair gedrag, maar vaak botsen op praktische drempels zoals tijdsgebrek, beperkte woonruimte en mobiliteitsbeperkingen”, vat de doctoraatsstudent samen. “Die inzichten kunnen de stad en de universiteit helpen om hun initiatieven beter af te stemmen op deze doelgroep.”

Het project blijft dan ook niet steken in data alleen; de bevindingen stromen rechtstreeks door naar de praktijk. “In het kader van het bredere ReStartkit-project liggen er concrete plannen op tafel om vanaf volgend academiejaar te starten met een sociaal-circulaire uitleendienst voor klein elektro, specifiek gericht op de internationale studentengemeenschap”, licht coördinator bij KU Leuven Engage Sara Vantournhout toe. “Zo kunnen bruikbare apparaten gered worden van de afvalberg.”

De komende weken legt het studententeam de laatste hand aan het onderzoek. Binnenkort zoomen we in een volgend artikel dieper in op hun belangrijkste lessen en acties.

Wordt vervolgd: deel jouw uitdaging

Dat deze transdisciplinaire reis nog niet afgelopen is, blijkt uit de volgende stap die het programma zet. Vanaf het academiejaar 2026-2027 wordt Transdisciplinary Insights niet alleen een honoursprogramma, maar ook een officieel keuzevak binnen diverse KU Leuven-opleidingen. Daarvoor is het Institute for the Future nog op zoek naar nieuwe challenges.

Loop jij binnen jouw organisatie, buurt of vereniging aan tegen een duurzaamheidsvraagstuk dat je wilt voorschotelen aan ambitieuze studenten uit verschillende disciplines? Houd de kanalen van het Leuven Urban Lab dan goed in de gaten, want binnenkort wordt er een nieuwe oproep gelanceerd.