In de Leuvense wijk Het Nieuw Kwartier wordt de Constantin Meunierstraat binnenkort heraangelegd tot een echte klimaatstraat. Wat begon uit noodzaak – een verouderde riolering vervangen – groeide uit tot een breed experiment rond ontharding, vergroening, circulaire bouw en duurzame energie. Projectcoördinator Nele Janssen en participatiedeskundige bij Stad Leuven Elena Carrafiello delen hun ervaringen.
De heraanleg van de Constantin Meunierstraat kadert in het Europese Horizon 2020-project JUSTNature, dat in 2021 van start ging. Leuven is één van de zeven pilootsteden, met als doel natuurgebaseerde oplossingen eerlijk en toegankelijk te integreren in het stadsweefsel.
De keuze van Stad Leuven viel op de Meunierstraat: een versteende, kale straat met een versleten riolering die toch al aan vervanging toe was. “Tegelijkertijd vormt de straat de centrale as van de Erfgoedcluster Nieuw Kwartier, vol huizen met fraaie, modernistische gevels,” vertelt particpatiedeskundige bij Stad Leuven Elena Carrafiello. “Bovendien wisten we dat er in de wijk heel wat bewoners waren die hun straat graag wilden vergroenen. Dat was geen doorslaggevende factor, maar wel een fijne basis om mee te starten.”
Zo groeide de Meunierstraat uit tot het ideale testterrein voor de ‘straat van de toekomst’: een klimaatstraat met meer groen en minder verharding, waar regenwater kan infiltreren, de leefbaarheid en mobiliteit verbetert en het erfgoed extra in de kijker staat.”
“Geen klassieke inspraak, maar actieve cocreatie”
Wat het Meuniertraject nu zo interessant maakt? De buurtbewoners zaten van bij het begin mee aan tafel. Via ‘Atelier Meunier’ konden ze actief meedenken en meewerken aan het ontwerp van hun nieuwe straat. “We gingen echt voor cocreatie,” legt ingenieur en projectcoördinator Nele Janssen uit. “Geen klassieke inspraakronde, maar een proces van samenwerking en continue feedback tussen de bewoners, stadsdiensten, experten erfgoed en toegankelijkheid, ontwerpers van de architectenbureaus Sweco en LAMA, KU Leuven en sociale ondernemingen (zoals Wonen & Werken, Atelier Circuler, de Materialenbank, EcoOb, …)”
Elena Carrafiello benadrukt wel hoe belangrijk het is om op voorhand duidelijke krijtlijnen uit te tekenen: “We brachten eerst onze doelstellingen én alle betrokken partijen in kaart – van bewoners tot stadsdiensten en beleidsmakers. Zo bepaalden we de rode draad en wie we wanneer en hoe zouden betrekken.”
Atelier Meunier: van maquettes tot proefopstelling in de straat
In februari 2023 werd het project vervolgens gelanceerd met een groot startmoment voor de bewoners van Het Nieuw Kwartier. In het dichtstbijzijnde lokaal dienstencentrum onder begeleiding van het projectteam konden zij puzzelen met de bouwstenen van hun straat; parkeerplaatsen, bomen, fietsenstallingen en groenzones. “Die eerste workshop had als doel een ontwerp te maken voor een proefopstelling. Niet toevallig waren ook de aangestelde ontwerpers aanwezig om rechtstreeks de feedback van de buurt op te vangen.”
In juni van dat jaar volgde een tweede buurtmoment, waarop het ontwerp voor de proefopstelling werd voorgesteld. “Het projectteam zorgde er bewust voor dat er op deze buurtevenementen ook iets te beleven viel voor kinderen, zoals collages maken, insectenhotels bouwen en schilderen,” deelt de participatiemedewerkster. “Zo kregen we mensen van alle leeftijden mee aan boord.”
Vanaf september werd het eerste ontwerp met groenvakken, circulair zitmeubilair en eenrichtingsverkeer getest in de Meunierstraat. “Drie maanden later volgde een evaluatieronde,” somt Elena Carrafiello op. “Via zowel digitale als papieren vragenlijsten, deur-aan-deurgesprekken en interviews met kwetsbare doelgroepen door studenten sociale wetenschappen wilden we de ervaringen van de buurtbewoners met de wijzigingen in hun straat zo goed mogelijk in kaart brengen.”
Objectieve data
Parallel met deze fase in het participatietraject werden sensoren in de straat geplaatst om voorbijgaande wagens, fietsers en voetgangers te tellen. “Dankzij die gegevens van het bedrijf ‘Telraam’ konden we heel goed meten wat het effect was van het eenrichtingsverkeer op de omliggende straten,” licht Nele Janssen toe.
Daarnaast werd ook het lokale microklimaat in Het Nieuw Kwartier in kaart gebracht via twee weersensoren. “Die maakten deel uit van het Leuven.cool netwerk, waarmee KU Leuven het hitte-eilandeffect in de stad Leuven onderzocht ”, gaat Janssen verder.
Deze combinatie van objectieve data en buurtfeedback leidde tot een aangepaste proefopstelling in de lente van 2024. “Het eenrichtingsverkeer werd nu bijna over de volledige straat uitgerold, waardoor de testzone drie keer zo groot werd. Ook kwamen er extra fietsenstallingen bij en we zorgden voor asverschuivingen in de straat zodat fietsers veiliger zouden kunnen rijden.” Het tweede ontwerp, dat getest werd vanaf september 2024, voorzag daarnaast ook in geveltuintjes en nestkasten voor gierzwaluwen en de introductie van warmtenetten.
“Doordat we de Leuvenaars telkens de tijd gaven om te wennen aan alle wijzigingen, groeide het vertrouwen en de betrokkenheid doorheen het traject,” merkt Elena Carrafiello op. Zobegonnen buurtbewoners spontaan melding te maken van sluikstorten of zieke planten. “Dan is het aan ons om te tonen dat we onze beloftes nakomen, en snel iemand van de Groendienst of reinigingsdienst te sturen.” “En ook wij waren zo in staat om de lessen die we leerden uit de proefopstelling te vertalen in een ontwerp voor de definitieve heraanleg,” voegt haar collega Nele Janssen toe.
Dat onwerp zal dit najaar feestelijk ingehuldigd worden. Volgend jaar gaan de werken van start die de Meunierstraat voor de komende zestig jaar vorm zullen geven.
Inspiratie voor de toekomst?
Het eindverdict na 2 jaar informeren, creëren, testen, evalueren en bijsturen? De voordelen wegen ruimschoots op tegen de uitdagingen. “Natuurlijk hebben we wel eens iets over het hoofd gezien – ook voor ons was dit een leerproces,” geeft Elena Carrafiello toe. “Een buurtmoment plannen tijdens een belangrijke voetbalmatch was bijvoorbeeld geen goed idee.” (lacht)
Door de inwoners van de Meunierstraat echter zo nauw bij elke stap te betrekken, groeide het draagvlak en ontstonden er oplossingen die ook écht aansluiten bij hun leefwereld. “Maar tegelijkertijd bleven onze oorspronkelijke ambities nog steeds overeind.”
Zo’n traject kan je niet zomaar overal uitrollen, beseffen ook Janssen en Carrafiello. “Je hebt tijd, middelen én de juiste context nodig. Zonder Europese steun was dit nooit gelukt. Maar de goede tevredenheidsscores bij de eindevaluatie bewijzen wel dat grondige burgerparticipatie loont. Hopelijk kunnen andere projecten hier alvast inspiratie uit putten.”
